logo oficjalnego serwisu gminy dziadkowice
Logo dostępności
grafika baner strony tytułowej

Kąty

Kąty są notowane od 1528 roku. W tymże roku na przeglądzie rycerstwa ziemi bielskiej stawili się rycerze ze wsi Kuty. Miejscowość ta należała do ziemi mielnickiej. W tym czasie Kąty stanowiły niewielką miejscowość drobnoszlachecką[1]. Również w końcu XVI wieku była to miejscowość drobnoszlachecka. Spis podatkowy z 1580 roku podaje, iż podatek oddał z tej wsi

(Kąnthi) „ślachetny Stanisław, niegdy Janów, z bracią swą, dał z włóki ziemskiej, gr. 15”. Miejscowa szlachta sama uprawiała swoje działy ziemi[2].

            Zamieszkująca tę miejscowość szlachta przyjęła nazwisko Kącki. Według Herbarzy już w 1484 roku Grzegorz i Jan z Kąt otrzymali od księcia Konrada Mazowieckiego las zwany Połazie. W 1542 roku Jan Kącki był współdziedzicem Kąt i Galewic, natomiast jego syn Feliks dziedziczył w tych wsiach w końcu XVI wieku. Jego z kolei synami byli: Stanisław, Maciej, Jan i Mikołaj. Notowani są w 1598 roku[3].

            W XVII wieku niektórzy Kąccy doszli do pewnego znaczenia na Podlasiu. Marcin Kącki został w miecznikiem mielnickim, następnie w 1647 chorążym mielnickim. Zmarł w 1650 roku. Jego synami byli Marceli i Samuel. Ten ostatni odziedziczył po ojcu (w 1650 roku) urząd chorążego mielnickiego, lecz zmarł jeszcze w tym samym roku. Jego brat Marceli w tym czasie dziedziczył na częściach Kąt, Malewic i Hornowa[4].

            Również w następnych latach Kąccy posiadali działy w Kątach oraz w kilku sąsiednich wsiach. Jednak w drugiej połowie XVII wieku ród ten zubożał i zaczął wyprzedawać swoje majątki.

Część Kątów, a może nawet całość kupił Brodecki herbu Jastrzębiec, świadczy o tym zapis „ Wojciech [Brodecki], syn niegdy Jakóba, z żoną, Dorotą Jarzynianką, zeznali zapis 1677 r. Tenże Wojciech Kazimierz nabył wieś Kąty Malewice, Hornowo, Lubiejki i Horoszczewo Walki od Kąckiego 1688 r.[5] Od tego czasu miejscowość Kąty była już jednym dużym majątkiem ziemskim. W końcu XVIII wieku właścicielem tych dóbr została można rodzina Uszyńskich. W pierwszej połowie XIX wieku właścicielem Kątów był Feliks Uszyński, był on sędzią powiatu drohickiego[6].

            W drugiej połowie XIX wieku majątek Kąty należał już do rodziny Malinowskich, wspomina o tym Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego, który zapisał: Kąty – wieś i dobra, powiat bielski, gubernia grodzieńska, gmina Siemiatycze, 30 wiorst od Bielska. Wieś ma 150 dzisięcin.  Dobra Malinowskich, 422 dz. Była tu stacja pocztowa. Ludność wsi polska[7]Zatem w tym czasie była to spora osada ze stacją pocztową. Mieszkała tu grupa chłopów, dawnych poddanych Malinowskich,  była to ludność polskiego pochodzenia.

            W Kątach dziedziczył Karol Malinowski, następnie Jan Malinowski, po nim na początku XX wieku dobra te objęło rodzeństwo Ewa i Wacław Malinowscy[8]Wacław Malinowski był przywódcą ludności w tej części Podlasia. To właśnie on w dniu 10 stycznia 1918 roku wystosował pismo do Rady Regencyjnej w Warszawie następującej treści: Podlasianie zabużni ziemi Drohickiej i Bielsiej, czyniąc zadość nieodpartej potrzebie rozumu i serca, spieszą złożyć wam, Dostojni Panowie, zapewnienie najgłębszej czci i kornego hołdu, należnych pierwszej Władzy Zwierzchnej zmartwychwstającego państwa polskiego. Ten nasz hołd powinny racz, Najjaśniejsza Rado, przyjąć zarazem jako zdokumentowanie gorącego pragnienia oraz niezłomnej nadziei, że Podlasie nasze- to bezspornie historyczne Polski dziedzictwo – włączone niebawem będzie do składu tej całości politycznej, nad którą się Wasza, Najdostojniesi, najwyższa rozciąga władza i że tem samej danem nam będzie – dałby Bóg najrychlej – wziąć czynny współudział w twórczej pracy budownictwa państwowego[9]Do pisma dołączone były podpisy 55 znacznych osób z wielu wsi w tym rejonie Podlasia. Pismo miało zaakcentować polskość Podlasia i dążenie tutejszej ludności do włączenia do Polski, bowiem region ten leżał od 1807 roku w państwie rosyjskim i były głosy, aby tak pozostało[10]. Stąd właśnie wziął się powyższy apel.

            Warto wspomnieć postać Wacława Malinowskiego, gdyż był on nie tylko przywódcą ludności polskiej w czasie włączania tych rejonów do II RP, ale też został w 1922 roku wybrany na senatora Rzeczpospolitej. Urodził się w 1864 lub 1867 roku w Grodnie i tam też się kształcił (gimnazjum), studiował filozofię w Petersburgu i Dorpacie (obecnie Estonia). Następie przyjechał do Kątów do rodzinnego majątku i tu zajął się pracą społeczną i narodową. Po 1905 roku uczestniczył w pracach Grodzieńskiego Towarzystwa Rolniczego. Brał udział w przygotowaniach do Dumy rosyjskiej (wybrano wtedy polskich posłów). W czasie okupacji niemieckiej (1915-1918) Malinowski nie mógł opuszczać Kątów. W 1918 i 1919 roku włączył się w prace nad ustanowieniem polskiej władzy w tym terenie, czego efektem był wyżej wymieniony list. Organizował również wybory do Sejmu Ustawodawczego w 1919 roku. Następnie był członkiem Rady Gminy Kąty (ustanowienie gminy Kąty być może też było jego zasługą). Wybrano go do Rady Powiatowej. Działał w Bielskim Towarzystwie Rolniczym. Należał do Stronnictwa Narodowego i w 1922 roku, z ramienia organizacji ziemiańskich, został wybrany senatorem. Funkcję senatora pełnił do 1928 roku. W tym czasie cały czas gospodarował w majątku Kąty, uważano go za rzetelnego i porządnego człowieka. Inni ziemianie zarzucali mu tylko, że był „zbyt książkowym” rolnikiem[11].

            Sama miejscowość Kąty stała się po wojnie siedzibą urzędu gminy. W 1921 roku w tej miejscowości notowano 26 domów i 136 mieszkańców, w tym 1 prawosławnego. W miejscowym folwarku było w tym czasie  5 domów i 89 mieszkańców, w tym 10 prawosławnych[12]. Miejscowość  Kąty w okresie międzywojennym nie była rozwinięta gospodarczo. Brak danych o rzemieślnikach, czy zakładach przemysłowych. Głównym pracodawcą był miejscowy folwark, liczący prawie 400 ha[13]. Zabudowania folwarczne usytuowane były na południowo-wschodnim krańcu wsi.

            Wacław Malinowski miał dwie córki, starsza zmarła jako dziecko i przeżyła tylko Wanda Malinowska. W 1933 roku ukończyła wydział rolny na SGGW. To właśnie ona objęła majątek Kąty po śmierci ojca na kilka lat przed wybuchem II wojny światowej[14].

            Po wybuchu wojny Wanda Malinowska wraz z matką pozostały w Kątach. Po zajęciu tych terenów przez Armię Czerwoną i ustanowienie granicy na Bugu, Wanda pomagała tym, którzy chcieli uciec ze strefy radzieckiej do niemieckiej. Przez zamarznięty Bug przeprowadziła szereg osób, w tym słynną pisarkę Marię Rodziewiczównę. Podczas jednej z takich wypraw załamał się lód i Wanda Malinowska wpadła do wody, zmarła wkrótce potem na zapalenie płuc[15].

            W Kątach pozostała tylko wdowa po senatorze Malinowskim. Brak danych jak radziła sobie w czasie okupacji radzieckiej, jednak przeżyła ją przy pomocy miejscowej ludności i mieszkała przez jakiś czas (rok 1941) w Dołubowie. Po wkroczeniu Niemców (lato 1941) przeniosła się do Kąt i tam też zmarła przed końcem okupacji. Pogrzebem zajął się ówczesny zarządca majątku Ślązak – Franciszek Wieczorek. Przed śmiercią senatorowa Malinowska zapisała Kąty jakiemuś zgromadzeniu zakonnemu. Urząd Ziemski w Bielsku próbował w 1944 roku uratować ten majątek przed parcelacją, gdyż ziemia klasztorna nie podlegała dekretowi o reformie rolnej. Z ramienia Urzędu Ziemskiego zarządzał majątkiem inż. Stefan Łabęcki, lecz został on aresztowany przez NKWD i wywieziony na Syberię. Znalazł się w Ostaszkowie nad jeziorem Seniger (łagier nr 45) i co ciekawe spotkał tam…. Franciszka Wieczorka, poprzedniego zarządcę majątku, tyle że z ramienia Niemców. Wieczorek i Łabęcki zostali zwolnieni w lutym 1946 roku. Obydwaj pracowali potem w państwowym instytucjach rolniczych[16].

            Natomiast Kąty zostały przez władzę PKWN wywłaszczone i rozparcelowane tuż po zakończeniu wojny[17].


[1]  Źródła Dziejowe…., tom XVII/1, s. 186.

[2]  Tamże, s. 63.

[3]   Boniecki A, Herbarz…., t. 9, str. 371: Kąccy v. Kątscy

[4]   Boniecki A, Herbarz…., t. 9, str. 371: Kąccy v. Kątscy

[5]   Boniecki A, Herbarz.…., t. 2, str. 124: Brodeccy h. Jastrzębie

[6]   Jaszczołt T, Gmina Grodzisk.…., s. 96.

[7]   Słownik Geograficzny.…, tom XV/2, s. 69.

[8]   Studia i materiały do dziejów Siemiatycz, pod. Red. H. Majeckiego, Warszawa 1989, s. 124/.

[9]   Jaszczołt T, Gmina Grodzisk.…., s. 144.

[10]  Tamże.

[11]  Włodek J, Dzieje zagłady ziemiaństwa.…, s. 312-314.

[12]  Skorowidz miejscowości..., s. 20.

[13]  Księga Adresowa….., s. 127.

[14]    Włodek J, Dzieje zagłady ziemiaństwa.…, s. 312-314.

[15]  Tamże.

[16]  Tamże.

[17]  Tamże.

Urząd Gminy Dziadkowice
17-306 Dziadkowice 13
woj. podlaskie
Tel: 85 65 69 310
Fax:. 85 65 69 314
gmina@dziadkowice.pl
Godziny urzędowania:
od poniedziałku do piątku: 7:45 - 15:45
logo darmowa pomoc
Darmowa pomoc prawna
logo rozlicz pit
Rozlicz PIT
logo harmonogram odpadów
Harmonogram wywozu odpadów
logo krajowa mapa zagrożeń
Krajowa mapa zagrożeń bezpeczeństwa
logo oproznianie zbiornikow bezodplywowych
Opróżnianie zbiorników bezodpływowych
Dziennik Ustaw
cyfrowy urzad logo
Cyfrowy urząd
logo youtube
Sesje Rady Gminy
logo biuletyn informacji publicznej krótki
Biuletyn Informacji
Publicznej
logo podlaskie eu
Podlaskie.eu
Copyright © 2024 Urząd Gminy Dziadkowice.
Wszelkie prawa zastrzeżone

www.dziadkowice.pl