logo oficjalnego serwisu gminy dziadkowice
Logo dostępności
grafika baner strony tytułowej

Osmoła

Osmola stanowiła jedną z większych osad w okolicy Siemiatycz zamieszkałą przez drobną szlachtę, głównie Osmolskich herbu Bończa. Według „Herbarzy” pochodzili oni z ziemi lubelskiej[1]. Jednak możliwe jest też inne pochodzenie Osmolskich, nie z ziemi lubelskiej ale z ziemi sieradzkiej. Podczas erygowania parafii w Dziadkowicach (1431 rok) wspomina się Chwalisława z Osmoli. Może to świadczyć o istnieniu Osmoli już w tym czasie, lecz być może Chwalisław pochodził z Osmolina, wsi w pobliżu Dziadkowic w okolicach Szadka, w ziemi sieradzkiej[2]. Występowanie Dziadkowic i Osmolina w Wielkopolsce i następnie również obok siebie na Podlasiu na pewno nie jest przypadkiem.

            Pierwsze dane o istnieniu wsi pochodzą z 1431 roku.[3] Większość miejscowości na terenie gminy powstało w XV stuleciu, lecz tylko niektóre mają poświadczony tak odległy czas istnienia. Herbarz Uruskiego tak pisze o rodzie Osmolskich „od niego [majątku Osmoły] od początku XVI wieku wzięła nazwisko Osmolski, i z tej majętności winna dostarczać czterech konnych jeźdźców na potrzeby wojenne[4].

            Wioskę Osmoły wzmiankowano w 1548 roku w czasie rozgraniczania tej wsi od Wojeńca i Dziadkowic. W 1557 roku dziedziczyli tu Adam i Feliks Osmolscy. W 1569 roku wśród dziedziców wsi wymienia się następujących rycerzy: Osmolski, Koperda, Patro, Trusk, Czarkowski, Malewski i Wyganowski[5]. Większość z nich nosiła nazwisko Osmolski. Według Herbarza hrabiego Uruskiego w 1581 roku dziedziczył w tej wsi: Grzegorz syn Adama, miał on żonę Zofię z Giedrojciów i synów: Adama, Szymona i Tomasza. Synami Szymona byli: Andrzej, Bartłomiej, Leonard i Paweł, notowani w 1649 roku[6].

            Brak dokładniejszych danych o następnych Osmolskich z tej wsi, jednak mieszkali tu nadal, stanowiąc główną część mieszkańców. Był to liczny ród a jego przedstawiciele licznie wyjeżdżali na inne ziemie Rzeczpospolitej. Historyczne wzmianki poświadczają o tym, że wielu z nich było bohaterskimi rycerzami. O Osmolskich wspomina też Polski Słownik Biograficzny, jednak nie wiadomo, którzy pochodzili z Osmoli, a którzy z Osmolic pod Lublinem, lub też Osmolina w ziemi sieradzkiej.

            Osmola była przez wieki osiedlem drobnoszlacheckim. Mieszkali tu głównie Osmolscy, ale też inne rody drobnoszlacheckie. Należy jednak zaznaczyć, że wielu Osmolskich otrzymało prawa szlacheckie w urzędach rosyjskich. W okręgu białostockim prawa szlacheckie otrzymali: Antoni syn Mikołaja (rok 1852), Karol syn Felicjan z synem Janem, Łukasz syn Felicjana wraz z synami: Stanisławem, Józefem, Michałem i Pawłem (1847), Józef syn Wojciecha (1853), Jakub syn Pawła z synami: Efimem i Antonim, Antoni syn Rafała, Józef syn Pawła z synem: Tomaszem, Tomasz syn Stanisława (1862). Zapewne wielu z nich mieszkało właśnie w Osmoli[7].

            W końcu XIX wieku Osmola należała do największych osiedli drobnoszlacheckich w okolicach Siemiatycz. Obszar wsi liczył 1 036 dziesięcin, w tym głównie działy Osmolskich. Mieszkali tu pełnoprawni szlachcice, mieszczanie (dawni szlachcice) oraz chłopi, ci ostatni mogli pochodzić ze szlachty. W Osmoli istniały też niewielkie działy dworskie. Należały między innymi do Piotra Biszewskiego i Feliksa Obniskiego.

            Cała wioska liczyła w 1914 roku około 100 gospodarstw, w tym tylko 22 należały do szlachty, pozostali mieszkańcy byli zaliczani do chłopów i mieszczan[8].

            Osmola należała pierwotnie do parafii katolickiej w Boćkach, jednak było to daleko, a wioska była duża i w 1914 roku udało się utworzyć samodzielną parafię pod wezwaniem Matki Boskiej Bolesnej. Początki parafii były skromne. Powstała wówczas prowizoryczna kaplica. Dopiero w latach 1924-1929 wzniesiono obecnie istniejący kościół wg projektu Z. Wóycickiego[9].

            W okresie międzywojennym Osmola dzieliła się na trzy części: wieś, osadę młyńską oraz osadę proboszczowską. W sumie w tej wsi notowano 81 domów i 418 mieszkańców, wśród nich głównie katolików, tylko 7 osób podało wiarę prawosławną, 8 mojżeszową, 1 ewangelicką i 1 inną. Miejscowość należała do gminy Kąty[10].

            Na początku lat dwudziestych XX wieku wielkim problemem wsi było rozdrobnienie gruntów. Ziemia w tej wsi od stuleciu podlegała podziałom, scaleniom, spadkom, sprzedaży itp. Spowodowało to bardzo skomplikowaną szachownicę gruntów. Czasem niewielkie pola leżały pośród poletek sąsiadów. Należało uzgadniać zasiewy i czas zbiorów. Jak pisał S. Rosłoniec „praca zwłaszcza uprawa mechaniczna wymagała ciągłego skupienia uwagi, szlachcic nie może pogrążyć się w niej całkowicie, uwaga jego przede wszystkim zajęta jest tym, że do południa czy wieczora uprawić płóskę tę i tę, że to tych płósek ma się dostać przez płóskę sąsiada, który niezbyt chętnie na to pozwala, następnie zwracać uwagę by nie zdeptać płósek sąsiada, wie dobrze, że sąsiad odpłaci mu z nawiązką[11]”. W 1923 roku mieszkańcy Osmoli przystąpili do prac scaleniowych (komasacja). Był to trudny proces i trwał aż do 1930 roku[12]. Również w latach dwudziestych trwały inne prace nad regulacją własności gruntów. Regulowano serwituty (wspólnoty gruntowe dworu i chłopów) należące niegdyś do Piotra Biszewskiego i Feliksa Obniskiego. W archiwum białostockim zachowało się wiele dokumentów z tamtych lat[13].

            Przed II wojną światową w Osmoli notowano cegielnię należącą do A. Borysiewicza. Istniała tu Okręgowa Spółdzielnia Stowarzyszenia Spożywców. Działał młyn należący do J. Niestierowicza, sklep spożywczy we wsi prowadził A. Osmolski[14].


[1]    Rodzina, Herbarz.…., tom XIII, s. 48.

[2]    Atlas historyczny Polski, województwo sieradzkie i łęczyckiej w drugiej połowie XVI wieku, Warszawa 1998. Dziś ta wieś już nie istnieje, została wchłonięta przez Zduńską Wolę.

[3]    Katalog zabytków.…., s. 50.

[4]    Rodzina, Herbarz.…., tom XIII, s. 48.

[5]    Katalog zabytków.…., s. 50.

[6]    Rodzina, Herbarz.…., tom XIII, s. 48.

[7]    Tamże, s. 49.

[8]    Studia i materiały do dziejów Siemiatycz, pod. Red. H. Majeckiego, Warszawa 1989, s. 119-120.

[9]    Katalog zabytków..…, s. 50.

[10]  Skorowidz miejscowości..…, s. 21.

[11]  Rosłoniec Stanisław, Samorzutne scalanie gruntów wśród mazowieckiej i podlaskiej szlachty zagrodowej, Warszawa 1928, s. 100 i  122

[12]        Archiwum Państwowe w Białymstoku, zespół nr 498, sygn 108.  Akta w sprawie scalenia gruntów wsi Osmola, gm. Kąty; 1923-1930, hasła indeksu: wieś Osmola, gm. Kąty, opis: poszyt; stan dobry; mieszana; ; polski; k. 169; A4;

[13]  Archiwum Państwowe w Białymstokusygnatura: 4/498/0/162.  Sprawa likwidacji serwitutów obciążających majątek b.właściciela Piotra Biszewskiego na rzecz wsi Osmola; 1922-1929,  sygnatura: 4/498/0/163
tytuł i daty: Sprawa likwidacji serwitutów obciążających majątek b.właściciela Feliksa Obniskiego na rzecz wsi Osmola; 1923-1929,  sygnatura: 4/498/0/164
tytuł i daty: Sprawa likwidacji serwitutów na rzecz wsi Osmola; 1928-1929

[14]  Księga Adresowa…., s. 127.

Urząd Gminy Dziadkowice
17-306 Dziadkowice 13
woj. podlaskie
Tel: 85 65 69 310
Fax:. 85 65 69 314
gmina@dziadkowice.pl
Godziny urzędowania:
od poniedziałku do piątku: 7:45 - 15:45
logo darmowa pomoc
Darmowa pomoc prawna
logo rozlicz pit
Rozlicz PIT
logo harmonogram odpadów
Harmonogram wywozu odpadów
logo krajowa mapa zagrożeń
Krajowa mapa zagrożeń bezpeczeństwa
logo oproznianie zbiornikow bezodplywowych
Opróżnianie zbiorników bezodpływowych
Dziennik Ustaw
cyfrowy urzad logo
Cyfrowy urząd
logo youtube
Sesje Rady Gminy
logo biuletyn informacji publicznej krótki
Biuletyn Informacji
Publicznej
logo podlaskie eu
Podlaskie.eu
Copyright © 2024 Urząd Gminy Dziadkowice.
Wszelkie prawa zastrzeżone

www.dziadkowice.pl